De terugtraprem
Fietsen met terugtraprem zijn in Nederland een veelvoorkomend verschijnsel. De één heeft er ooit op gereden en de ander berijdt er nog steeds eentje. Een stukje ouderwetse techniek die heden ten dage, dankzij zijn betrouwbaarheid en betaalbaarheid, nog steeds veel wordt gebruikt.
De fiets met terugtraprem is het toonbeeld van eenvoud en betrouwbaarheid. Zo zijn er bijvoorbeeld geen kabels die kunnen knappen of remblokken die slijten. De rem zit in de naaf van het achterwiel, is vrijwel onderhoudsvrij en wordt in werking gesteld door achteruit te trappen (oftewel terug te trappen). Tenslotte is de rem zeer eenvoudig te repareren, aangezien mankementen maar maar weinig onderdelen kan betreffen.
Op het achterwiel zit een tandwiel dat wordt aangedreven door de ketting. Dat tandwiel zit vast aan een zogeheten aandrijfkop. Deze kop is bepalend voor het gedrag van het wiel en de terugtraprem.
Wanneer de aandrijfkop naar voren draait, worden er vijf stalen rolletjes (welke in een houder zitten) naar buiten gedrukt. Deze rolletjes zorgen er voor dat de aandrijfkop zich vast grijpt in de naaf en dat vervolgens het wiel gaat draaien.
Bij een stilstaande aandrijfkop en een draaiend wiel, worden de rolletjes naar binnen gedrukt. Daardoor is er geen contact meer met de naaf en kan het wiel vrij ronddraaien. Dit wordt de vrijloop (freewheel) genoemd. Hierbij is het van belang dat er geen spanning meer op de trappers wordt gezet, anders kan het zijn dat de rolletjes ingrijpen en dus de trappers mee gaan draaien.
Als de aandrijfkop tenslotte achteruit draait, blijven de rolletjes naar binnen toe staan. De aandrijfkop blijft haken in de houder van de rolletjes welke tevens als remconus dient. Doordat de remconus in een overstaande geblokkeerde remconus loopt, ontstaat er druk. Deze druk zorgt ervoor dat de overstaande remconus van de andere afdrukt wordt en in de remmantel wordt gedrukt. Deze remmantel wordt op zijn beurt tegen een andere remconus gedrukt, waardoor de druk van twee kanten komt. De mantel wordt vervolgens naar buiten toe en dus tegen de naaf aan gedrukt. Doordat de remconus aan de overzijde via de remhevel vast zit aan het frame, zal het wiel worden afgeremd.
Zo ziet een terugtraprem er ongeveer uit wanneer hij in een naaf zit:
En dit is een terugtraprem die volledig uit elkaar gehaald is:
Van links naar rechts:
Rij 1: Remconus, remmantel, remconus, remconus, aandrijfkop, 1/4"-kogel, stofring.
Rij 2: Stofring, kogelring, veerring, rolletje, kogelring, stofring.
Rij 3: Conus, as.
Rij 4: Asmoer, ring, borgring, remhevel.
De terugtraprem op de foto's is van het type Favorit. Dat is voor zover bekend het meest gebruikte type terugtraprem in Nederland.